Lijevo od istoka, desno od zapada
Matija Bošnjak, književni komparatista i istoričar umetnosti, istražuje bosanskohercegovačku književnu modernost kao prostor kulturne hibridnosti – levo od istoka, desno od zapada – u svojoj zbirci eseja „Levo od istoka, desno od zapada“.
Kroz eruditne, polemičke analize, Bošnjak secira granice između tradicije i modernizma, jeretičkog nasleđa i zapadnih uticaja, ističući egzistencijalni limbo post-osmanskog sveta, gde je identitet fragmentiran u sukobu sa orijentalizmom i racionalizmom.
Ključni esej bavi se gnostičkim motivima u poeziji Maka Dizdara, gde duh bosanske crkve – jeretički dualizam, bogomilski apokrifi poput Tajne knjige – odjekuju u Kamenoj spavači. Dizdar spasava nasleđe od zaborava, kritikujući falsifikate sevdalinki. Simboli (krugovi bola, orant) povezani su sa katarizmom: svet je delo lažnog boga, duše su zarobljeni anđeli, erotska distanca u stihovima (Sunce Hristos, Smrt) odražava antikosmizam.
Drugi esej analizira Ponornicu Skendera Kulenovića, gde panteizam (Spinoza) i dekadencija (Hajsmans, Vajld) ilustruju raspad feudalizma. Likovi se suočavaju sa transcendencijom u telu i prirodi; dekadencija je ravnodušnost prema kolapsu – društvenom, porodičnom, seksualnom – gde vitalnost suprotstavlja prazninu, a povratak donosi otuđenje.
Bošnjak kombinuje teoriju i praksu, naglašavajući komediju kao ozbiljnu dimenziju. Njegov hermeneutički stil otkriva poetsku tamu: život je ponor i izvor. Zbirka podseća na duboko čitanje nasleđa, čineći Bošnjaka svežim glasom u kritici.
Angeboten wird ein Exemplar
