Hrvatska književnost od Preporoda do stvaranja Jugoslavije: Knjiga I. Književnost ilirizma

Knjiga I: Književnost ilirizma je uvodni tom velike sinteze Antuna Baraća, jednog od najznačajnijih hrvatskih književnih istoričara 20. veka. Delo obuhvata književni razvoj od početaka Hrvatskog nacionalnog preporoda do političkog i kulturnog perioda koji je prethodio stvaranju Kraljevine SHS. Barac sistematski predstavlja ideološke osnove ilirskog pokreta, njegov književni program i ulogu koju je igrao u oblikovanju nacionalnog identiteta i modernizaciji hrvatske kulture.

Knjiga je strukturirana tako da prvo objašnjava istorijske okolnosti u kojima je nastao ilirski pokret — slom starog feudalnog poretka, buđenje slovenskih ideja, želju za kulturnim i jezičkim ujedinjenjem. Nakon toga, Barac analizira ključne književne pojave i autore tog perioda: Ljudevita Gaja i njegov normativni rad, Stanka Vraza, Dragutina Rakovca, Dimitrija Demeta, Ivana Mažuranića i druge stvaraoce koji su oblikovali temeljnu poetiku renesansne epohe.

Posebna pažnja posvećena je razvoju poezije, proze i pozorišta, uticajima evropskog romantizma, karakterističnim motivima nacionalnog buđenja i borbi za standardizaciju jezika. Barać ističe da je književnost ilirizma bila više od estetskog fenomena: ona je bila instrument političke i kulturne emancipacije, sredstvo okupljanja ljudi i oblikovanja zajedničke svesti.

Baraćev stil karakteriše jasna argumentacija, bogati istorijski uvidi i sposobnost povezivanja književnih fenomena sa društvenim procesima. Hrvatska književnost od renesanse do stvaranja Jugoslavije je i dalje fundamentalno delo za razumevanje hrvatske književne istoriografije, a Knjiga I predstavlja najpotpuniji pregled književnosti ilirskog perioda u jednoj celini.