Plotin

Plotin (grč. Plōtînos, oko 204/205 – 270) bio je grčki filozof pozne antike, osnivač neoplatonizma i jedan od najuticajnijih metafizičkih mislilaca u istoriji filozofije. Verovatno je rođen u Egiptu, a filozofiju je studirao u Aleksandriji kod Amonija Sakasa. Godine 243. pridružio se vojnom pohodu cara Gordijana III na Persiju, sa željom da se upozna sa istočnom filozofijom. Nakon neuspeha tog pohoda, nastanio se u Rimu, gde je osnovao filozofsku školu i okupio brojne učenike — od kojih je najpoznatiji bio Porfirije.

Plotinovo filozofsko učenje predstavlja originalnu sintezu platonističke filozofije, aristotelovske misli i antičkih mističnih tradicija. U središtu njegovog sistema nalazi se Jedno (to hen) — apsolutno, nedeljivo i transcendentno načelo svega što postoji, koje nadilazi i biće i misao. Iz Jednog proizilaze Um (Nous) — sfera večnih ideja — i Duša (Psychē), koja povezuje razumljivi (inteligibilni) svet sa čulnim svetom. Ovaj proces proizilaženja naziva se „emanacija”, a duhovni cilj čovečanstva je povratak Jednom putem filozofskog sazercavanja, pročišćenja i mističnog sjedinjenja.

Sam Plotin nije objavio nijedno sistematski organizovano filozofsko delo. Njegov učenik Porfirije prikupio je i priredio 54 rasprave, rasporedivši ih u šest grupa od po devet tekstova; ova zbirka je poznata kao Eneade (Enneades). Prva Eneada bavi se etikom i ljudskim životom; druga i treća prirodom i kosmosom; četvrta dušom; peta umom; a šesta bićem, Jednim i najvišim metafizičkim pitanjima. Među njegovim najpoznatijim raspravama su O lepom (I, 6), O besmrtnosti duše (IV, 7), O trima prvobitnim hipostazama (V, 1), O razumljivoj lepoti (V, 8) i O Dobru ili Jednom (VI, 9). Njegova filozofija istražuje odnos između duše i tela, poreklo zla, lepotu, slobodu, besmrtnost i mogućnost saznanja Apsoluta.

Plotin je umro 270. godine n. e. u Kampaniji. Njegovo učenje izvršilo je dubok uticaj na Svetog Avgustina, Pseudo-Dionisija Areopagita, srednjovekovnu hrišćansku, islamsku i jevrejsku filozofiju, kao i na renesansni platonizam. On ostaje jedan od ključnih mislilaca u zapadnoj metafizici i filozofskom misticizmu.