Židovski spomenik

Zbirka pripovedaka Jevrejski spomenik (2006) Stjepana Tomaša predstavlja jedno od značajnih proznih dela ovog autora, u kojem on nastavlja da koristi svoj karakterističan spoj istorijskih, biografskih i regionalnih motiva. Naslovna priča – kao i zbirka u celini – istražuje teme ljudske patnje, zaborava i načina na koje su, kroz istoriju, ljudske žrtve i spomeničko nasleđe bili predmet manipulacije. U ovoj zbirci, Tomaš se posebno fokusira na umetnike i intelektualce, prateći sudbine šest stvaralaca slavonskog porekla, čije su živote i rad oblikovale burne istorijske okolnosti, ideološki pritisci i lične tragedije. Autorov pripovedački stil odlikuju smirenost, dokumentarnost, pažljiva izgradnja atmosfere, kao i preplitanje činjenica i fikcije. Smeštene u različite istorijske periode – od srednjoevropskog konteksta minulih vekova pa sve do današnjih dana – priče se bave temama identiteta, prolaznosti, odnosa prema jevrejskom i lokalnom nasleđu, kao i uticajem velikih istorijskih previranja na pojedinačne ljudske živote. Ova knjiga predstavlja snažan književni spomenik ljudima i epohama koji polako nestaju iz kolektivnog sećanja.