Marie-Henry Beyle Stendhal

Mari-Anri Bel, poznat pod književnim pseudonimom Stendal (Grenobl, 23. januar 1783 – Pariz, 23. mart 1842), bio je francuski pisac, esejista i jedan od utemeljivača psihološkog realizma u evropskoj književnosti. Odrastao je u građanskoj porodici, a mladost je proveo tokom burnih vremena Francuske revolucije i Napoleonovih ratova. Služio je u Napoleonovoj administraciji i učestvovao u vojnim pohodima, uključujući pohod na Rusiju 1812. godine. Nakon Napoleonovog pada, živeo je u Italiji, što je duboko oblikovalo njegov književni i umetnički senzibilitet.

Svoju književnu karijeru započeo je putopisima, kao i biografskim i umetničko-istorijskim studijama – među kojima se ističu dela Životi Hajdna, Mocarta i Metastazija (Vies de Haydn, de Mozart et de Métastase, 1814), Istorija slikarstva u Italiji (Histoire de la peinture en Italie, 1817) i Rim, Napulj i Firenca (Rome, Naples et Florence, 1817). U svojoj raspravi O ljubavi (De l'amour, 1822) izložio je svoju čuvenu teoriju o kristalizaciji ljubavi, u kojoj je analizirao psihološke mehanizme koji stoje iza zaljubljivanja. Njegov prvi roman, Armans (Armance, 1827), prethodio je njegovom remek-delu, Crveno i crno (Le Rouge et le Noir, 1830), koje – kroz sudbinu ambicioznog Žilijena Sorela – prikazuje sukob pojedinca sa društvenim poretkom, klasnim predrasudama i sopstvenim strastima. Roman Parmski kartuzijanski manastir (La Chartreuse de Parme, 1839) donosi složenu priču o ljubavi, politici i ambiciji u Italiji tokom Napoleonove epohe i perioda nakon nje.

Među ostalim značajnim delima izdvajaju se nedovršeni roman Lisjen Leven (Lucien Leuwen, objavljen posthumno 1894. godine), autobiografski spisi Život Anrija Brilara (Vie de Henry Brulard) i Sećanja jednog egotiste (Souvenirs d'égotisme), kao i zbirka Italijanske hronike (Chroniques italiennes, 1855).

Stendalov opus odlikuju psihološka pronicljivost, ironija, analiza društvenih odnosa i istraživanje sukoba između strasti i razuma. Iako za života nije stekao širu popularnost među čitaocima, posthumno je priznat kao jedan od najvećih francuskih romanopisaca 19. veka; njegovo stvaralaštvo izvršilo je snažan uticaj na Balzaka, Tolstoja i Dostojevskog, te odigralo ključnu ulogu u razvoju modernog psihološkog romana.