Marija Jurić-Zagorka

Marija Jurić Zagorka (1873–1957), hrvatska književnica, novinarka i aktivistkinja za prava žena, rođena je 2. marta 1873. godine u Negovcu kod Vrbovca, a preminula je 30. novembra 1957. u Zagrebu. Smatra se prvom hrvatskom profesionalnom novinarkom, pionirkom popularnog istorijskog romana i jednom od najčitanijih hrvatskih autorki.

Odrasla je u Hrvatskom zagorju, a školovala se u Varaždinu i Zagrebu. Uprkos porodičnim pritiscima i društvenim predrasudama, odlučila je da se posveti pisanju i novinarstvu. Godine 1896. počela je da radi za zagrebački list Obzor, gde se istakla političkim člancima, reportažama i feljtonima. Zalagala se za rodnu ravnopravnost, pravo na obrazovanje i političke slobode, istovremeno se protiveći društvenoj diskriminaciji.

Književnu slavu stekla je zahvaljujući istorijskim romanima u nastavcima koji su spajali uzbudljive zaplete, ljubavne odnose, istorijske događaje i snažne ženske likove. Među njenim ranim delima posebno se izdvajaju Roblje (1899) i Kneginja iz Petrinjske ulice (1910) – jedan od prvih hrvatskih kriminalističkih romana.

Njeno najpoznatije delo, ciklus Grička vještica (1912–1914), smešteno je u Zagreb 18. veka i bavi se suđenjima vešticama, društvenim nepravdama i borbom za slobodu. Veliku popularnost stekli su i njeni romani Kći Lotrščaka (1921), Gordana (1934–1935) i Jadranka, kao i obimni istorijski ciklus Republikanci.

U romanu Plameni inkvizitori prikazuje versku netrpeljivost i zloupotrebu moći, dok Jalnuševčani nude satirični prikaz društvenih odnosa. U njenim delima istorija postaje pozornica sukoba između ljubavi, pravde, autoriteta i lične slobode.

Godine 1925. pokrenula je Ženski list — prvi hrvatski časopis za žene koji je uređivala žena — a 1939. godine časopis Hrvatica. Svojim javnim delovanjem doprinela je razvoju ženskog novinarstva i pokreta za emancipaciju.

Zagorkin opus odlikuju narativna dinamičnost, društvena kritika, rodoljublje i feministička svest. Njeni romani ostaju važan deo hrvatske popularne književnosti i kulturne baštine.