Rakovica

Knjiga je fikcionalizovana dokumentarna monografija o Rakovičkom ustanku 1871. godine – jednom od najznačajnijih događaja hrvatskog nacionalnog pokreta u 19. veku. Nehajev se fokusira na lik Eugena Kvaternika, njegove ideje, motive, političku viziju i tragičnu sudbinu, ali i na širi kontekst desničarstva, hrvatske državotvorne misli i sukoba sa austrougarskim sistemom.

Za razliku od klasične istorijske studije, Nehajev pristupa temi na svoj karakterističan način – kroz psihološki portret protagonista i učesnika ustanka. On prikazuje Kvaternika kao strastvenog, idealističkog, ali i složenog čoveka, suočenog sa političkim razočaranjima, ličnim žrtvama i nemogućnošću postizanja hrvatske nezavisnosti u tadašnjim okolnostima. Delo kombinuje dokumentarnu preciznost (zasnovanu na istorijskim izvorima) sa književnom obradom – unutrašnjim monologom, atmosferom i dramatičnim prikazom događaja u Rakovici.

Rakovica je nedovršena (Nehajev je umro 1931. godine), što joj daje poseban, fragmentaran ton koji dodatno ističe tragičnu prirodu teme. Stil je zreo, analitičan i suptilno lirski, sa dubokim razumevanjem nacionalne istorije i ljudske sudbine. Kao i u romanu Vuči, autor ovde pokazuje majstorstvo u kombinovanju istorijske građe sa modernim književnim tehnikama – psihološkom introspekcijom i promišljanjem o ponovljivosti hrvatskih nacionalnih tragedija.

Delo je važno ne samo kao istorijski prikaz Rakovičke bune već i kao svedočanstvo o Nehajevljevom kasnom stvaralaštvu, u kojem se sve više okreće političko-istorijskim temama i portretima velikana hrvatske prošlosti (Frankopani, Kvaternik, Starčević itd.).

Za ljubitelje hrvatske istorije, pravašine i kvalitetne beletristike na nacionalne teme, ovo je izuzetno vredno delo. Izdanje iz 1944. godine, posebno u originalnom omotu, predstavlja retkost na antikvarskom tržištu i čini važan deo kompletnih dela Milutina Nehajeva (1880–1931), jednog od najobrazovanijih i najsvestranijih autora hrvatskog modernizma.