Valerij Brjusov

Valerij Jakovljevič Brjusov (Moskva, 13. decembar 1873. – Moskva, 9. oktobar 1924.) ruski je pesnik, prozaista, dramski pisac, prevodilac i književni kritičar, jedan od osnivača ruskog simbolizma. Poticao je iz trgovačke porodice i studirao istoriju i filologiju na Moskovskom univerzitetu. Francuska poezija, naročito simbolisti, snažno je uticala na njegovo književno oblikovanje.

Priređivanjem zbornika Ruski simbolisti (1894–1895) pomogao je da se oblikuje program novog pesničkog pokreta. Sopstveni izraz razvijao je zbirkama Chefs d’œuvre (1895), Me eum esse (1897), Tertia vigilia (1900) i Urbi et orbi (1903). Njegova poezija povezuje strogu formalnu disciplinu s motivima modernog grada, istorije, strasti i čovekove težnje da prevaziđe svakodnevicu.

Najpoznatije prozno delo, Ognjeni anđeo (1907–1908), smešteno je u Nemačku šesnaestog veka. Ljubavnu opsesiju, mistiku i demonološka verovanja povezuje s pitanjem nepouzdanosti ljudskog iskustva. Roman je poslužio kao predložak istoimene opere Sergeja Prokofjeva. U Oltaru pobede (1913) Brjusov se okreće kasnoj antici i sukobu paganskog i hrišćanskog sveta.

Važan je i kao prethodnik moderne ruske naučne fantastike. Roman Zvijezdina gora, pisan od 1895. do 1899., pustolovinu u Africi povezuje s potomcima Marsovaca, dok Republika Južnog krsta istražuje raspad organizovanog društva pod pritiskom neobične epidemije. Fantastičnim motivima preispituje krhkost civilizacije i granice racionalnog objašnjenja.

Kao prevodilac približavao je ruskim čitaocima francusku, antičku i jermensku književnost, a bavio se i istorijom stiha. Posle revolucije 1917. učestvovao je u radu književnih i obrazovnih ustanova. Njegov opus spaja učenost, formalnu preciznost i maštu, zauzimajući važno mesto u književnosti ruskog Srebrnog doba.