U noći: Svagdašnja povijest iz hrvatskoga života

U noći je politički roman Ksavera Šandora Đalskog iz 1886. godine. Jedan je od najvažnijih i najkritičnijih hrvatskih realističkih romana 19. veka, koji oštro prikazuje političke i društvene prilike u Hrvatskoj pod austrougarskom vlašću, posebno u periodu posle Ilirskog pokreta.

Radnja prati mladog advokata Kačića (i njegov krug oko njega), punog patriotskih ideala, koji ulazi u politički i javni život. Đalski realistično, gotovo naturalistički, opisuje partijske borbe, izborne mahinacije, korupciju, licemerje, karijerizam i moralni pad onih koji su se prvobitno zakleli na vernost domovini i narodu. Roman pokazuje kako „noć“ – tamna strana politike, oportunizam i lični interesi – guta ideale i uništava čiste duše.

Delo je puno živopisnih, tipičnih likova hrvatskog građanskog i aristokratskog društva: od vatrenih mladih patriota do ciničnih političara do običnih ljudi na koje politika utiče u njihovom svakodnevnom životu. Đalski kritikuje i austrofilsku politiku, hrvatske partijske podele i lažni patriotizam, i sve to čini sa dubokim poznavanjem situacije (i sam je bio politički aktivan).

Ilustrovano izdanje „Sveupupnih dela V.“ izdavačke kuće „Sveti Kugli“ je klasično i cenjeno Đalskog izdanje. Ilustracije, koje je uradio Andrija Maurović, dodatno oživljavaju atmosferu zagrebačkog i provincijskog života tog vremena.

Stil je tipičan za Đalskog: realističan, analitičan, sa bogatim psihološkim portretima i društvenom kritikom, ali bez preteranog patetičkog stila. Roman je i dalje aktuelan jer mnoge teme (politička korupcija, izdaja ideala, partijsko licemerje) nisu izgubile svoju snagu.

U noći se smatra jednim od najboljih hrvatskih političkih romana 19. veka i važnim dokumentom svog vremena. Idealan za ljubitelje realizma, istorijske proze i one koji su zainteresovani za hrvatsku političku i društvenu istoriju.