PSHK # 31: Članci, Grobničko polje, Teuta / Članci, pjesme, Šilo za ognjilo, Matija Gubec

31. tom edicije Pet vekova hrvatske književnosti (objavljen 1968. godine) objedinjuje književna dela Dimitrija Demetera i Mirka Bogovića, dvojice autora povezanih sa hrvatskim narodnim preporodom i književnošću 19. veka. Urednik toma je Jakša Ravlić, a knjiga sadrži 469 stranica.

Prvi deo posvećen je Dimitriju Demeteru. Nakon uvodnog pregleda njegovog života i rada, kao i bibliografije, u tomu su predstavljeni eseji „Misli o ilirskom književnom jeziku” i „O osnivanju Narodnog pozorišta”, uz tekstove „Naš narodni jezik” i „Domorodni glasi”. Ovi tekstovi svedoče o Demeterovom interesovanju za razvoj hrvatskog književnog jezika, nacionalne kulture i stvaranje modernog hrvatskog pozorišta.

Srž Demeterovog opusa čine dela Grobničko polje i Teuta. Grobničko polje je istorijsko-romantičarska poema vezana za legendu o pobedi nad Mongolima na Grobničkom polju, dok je Teuta istorijska drama smeštena u antičko doba. Kroz ove istorijske teme, Demeter istražuje pitanja slobode, nacionalne svesti, heroizma i osećaja pripadnosti zajednici.

Drugi deo knjige posvećen je Mirku Bogoviću i sadrži njegove eseje i pesme — uključujući zbirku Domorodni glasi — kao i prozno delo Šilo za ognjilo i istorijsku dramu Matija Gubec.

Posebno mesto zauzima Matija Gubec, drama koja se bavi Seljačkom bunom iz 1573. godine. Bogović koristi istorijske događaje kako bi istražio teme društvene nepravde, slobode, otpora i teškog položaja potlačenih. Seljaci se u drami pojavljuju kao pokretačka snaga radnje i ključni element njene društvene tematike. Ova knjiga tako prepliće jezik, nacionalnu ideju, istoriju, pozorište, poeziju i društvene teme, pružajući pregled značajnog segmenta hrvatske književnosti iz doba narodnog preporoda i romantizma.