Ivan Kukuljević Sakcinski

Ivan Kukuljević Sakcinski (Varaždin, 29. maj 1816 – Puhakovec kod Svetog Križa Začretja, 1. avgust 1889), hrvatski istoričar, pisac, bibliograf, političar i kulturna ličnost. Jedan od vodećih predstavnika hrvatskog nacionalnog preporoda (Ilirskog pokreta) i osnivač moderne hrvatske istoriografije, arheologije i istorije umetnosti.

Poticao je iz stare plemićke porodice poreklom iz Hercegovine. Pohađao je gimnaziju u Varaždinu i Zagrebu, studirao filozofiju u Zagrebu i školovao se za vojnog oficira u Beču. Služio je vojsku, a od 1840-ih aktivno se uključio u politički i kulturni život. Godine 1843. održao je prvi govor na hrvatskom jeziku u Hrvatskom saboru (2. maja), što je označilo početak borbe za službenu upotrebu narodnog jezika umesto latinskog. Godine 1847. ponovio je zahtev, nakon čega je hrvatski postao diplomatski jezik Sabora. Učestvovao je u revoluciji 1848. godine, bio je član Banskog veća, saradnik bana Josipa Jelačića i jedan od sastavljača Zahteva naroda. Nakon sloma revolucije, povukao se iz aktivne politike, da bi se vratio 1860-ih kao veliki župan Zagreba (1861–1867) i banski guverner.

Osnovao je Društvo za jugoslovensku istoriju (1850), pokrenuo Arhiv za jugoslovensku istoriju (1851–1875), bio je prvi pokrajinski konzervator spomenika (od 1855) i predsednik Matice hrvatske (1874–1889). Osnovao je modernu arhivsku službu kao pokrajinski arhivar. Putovao je po Hrvatskoj, Dalmaciji, Bosni, Italiji i drugde, sakupljajući istorijsku građu, epigrafske spomenike i umetnička dela.

Glavna dela (izbor):

• Književna: drama Juran i Sofija ili Turci kod Siska (1839), Slavjanke (1848), tragedija Marula (1879), Istorijske pesme (1874).
• Naučna: prva hrvatska bibliografija Bibliografia hrvatska: tiskane knjige (1860, sa dodatkom 1863), Slovnik umjetnikah jugoslavenskih (1859–1860, nedovršen), zbirke izvora Iura regni Croatiae... (1861–62), Acta Croatica (1863), Codex diplomaticus... (1874–75), monografije o Marku Maruliću, Juliju Kloviću, Andriji Meduliću, Zrinu itd.

Kukuljevićevo delo karakteriše svestranost: od političke borbe za hrvatski jezik i pravo, preko sistematskog prikupljanja i objavljivanja istorijskih izvora, do uspostavljanja naučnih disciplina. Uprkos svom plemenitom poreklu, bio je vatreni zagovornik nacionalnog identiteta i južnoslovenske saradnje. Njegovo nasleđe je temelj hrvatske istoriografije i kulturne baštine 19. veka. Kukuljevićeva povelja Hrvatskog bibliotekarskog društva nazvana je po njemu.