Milutin Cihlar Nehajev

Milutin Cihlar Nehajev (Senj, 25. novembar 1880 – Zagreb, 7. april 1931) bio je hrvatski pisac, romanopisac, pisac kratkih priča, dramaturg, esejista, književni i pozorišni kritičar, novinar i prevodilac. Jedan je od najznačajnijih predstavnika hrvatske književne modernosti i svestranih intelektualaca svog vremena.

Rođen je u senjskoj građanskoj porodici češko-hrvatskih korena (njegov otac Sebald Cihlar emigrirao je iz Češke). Osnovnu školu završio je u Senju, a gimnaziju u Zagrebu. Hemiju je studirao u Beču, a 1903. godine doktorirao filozofiju. Nakon studija radio je kao profesor u Zadru, gde je 1905. godine pokrenuo list Lovor. Živeo je i radio u Trstu (urednik lista Balkan), Križevcima (asistent u Poljoprivredno-hemijskom institutu), a od 1912. stalno u Zagrebu. Bio je dugogodišnji saradnik i urednik vodećih novina (Obzor, Jutarnji list, Agramer Tagblat) i dopisnik iz Pariza, Praga i Beograda. Godine 1926. izabran je za predsednika Društva hrvatskih pisaca.

Nehajev je pripadao generaciji hrvatske moderne. Njegovo delo karakteriše duboka psihološka analiza, modernistički senzibilitet, suptilna ironija i motivi pada osetljive intelektualne ličnosti, bekstva od stvarnosti, usamljenosti, sukoba ideala i grubog društva i generacijskih raskida. Posebno se isticao kao odličan pozorišni i muzički kritičar.

Nehajev je bio angažovani intelektualac sa izraženim nacionalnim stavovima. Podržavao je hrvatsku državotvornu misao, desničarstvo i ideje Eugena Kvaternika i Ante Starčevića. Pisao je o hrvatskim političkim ličnostima (Ivan Mažuranić, Eugen Kvaternik) i nacionalnim temama (stogodišnjica Hrvatskog narodnog preporoda). Iako je u mladosti bio blizak progresivnim krugovima, njegovi politički stavovi su bili složeni i ponekad kontradiktorni – na primer, njegova saradnja sa unionističkim novinama izazvala je kontroverze. Uvek je isticao hrvatski nacionalni identitet i kritikovao strane uticaje.

Najvažniji radovi:

• Romani: Bijeg (1915, često smatran najboljim romanom hrvatske moderne), Vuci (1928, istorijski roman o Krsti Frankopanu)
• Priče i romani: Polonaze, Veliki grad, Zeleno more, Kostrenka itd.
• Drame: Prielom, Svjećica, Klupa na mješečini
• Eseji: Studija o Hamletu (1917), Rakovica (o Rakovičkoj buni i Kvaterniku), brojne studije o Tolstoju, Dostojevskom, Ibzenu, Floberu, Strindbergu, Zoli, Šenoi, Gjalskom, Leskovaru, Nazoru itd.

1944. i 1945. (izdanje Hrvatskog izdavačkog bibliografskog zavoda), 10 tomova sabranih dela Milutina Nehajeva. Zbog ratnih i posleratnih okolnosti, planirani dodatni tomovi nisu objavljeni, pa sabrana dela ostaju nepotpuna.

Nehajev je preminuo u 50. godini. Iako nije bio toliko popularan kod javnosti kao neki od njegovih savremenika, njegova proza, drame i eseji imaju visoku umetničku vrednost i snažan uticaj na razvoj moderne hrvatske književnosti. Danas se njegova dela ponovo otkrivaju kao relevantna zbog svoje psihološke dubine, modernog pristupa i bogatog intelektualnog nasleđa.