Georg Lukacs

Đerđ Lukač (poznat i kao Georg Lukač), mađarski filozof, književni kritičar, estetičar i politički teoretičar, rođen je 13. aprila 1885. godine u Budimpešti, gde je i preminuo 4. juna 1971. godine. Smatra se jednim od najuticajnijih marksističkih mislilaca 20. veka, posebno značajnim za razvoj filozofije, sociologije književnosti i teorije realizma.

Poticao je iz imućne jevrejske porodice. Studirao je pravo i filozofiju u Budimpešti, Berlinu i Hajdelbergu, gde se upoznao sa vodećim evropskim intelektualnim krugovima. Na njegov rani razvoj uticali su Georg Zimel, Maks Veber i nemačka klasična filozofija.

U delu Duša i oblik (1911) istražuje odnos između umetnosti, života i ljudske egzistencije. Knjiga Teorija romana (1916) jedno je od njegovih najvažnijih ranih dela; u njoj tumači roman kao književnu formu modernog sveta — sveta obeleženog gubitkom celovitosti, otuđenjem i potragom za smislom.

Godine 1918. pristupio je Komunističkoj partiji Mađarske, a 1919. učestvovao je u revolucionarnoj vladi Mađarske Sovjetske Republike. Nakon njenog sloma živeo je u emigraciji, boraveći u gradovima kao što su Beč, Berlin i Moskva. Njegovo najpoznatije filozofsko delo, Istorija i klasna svest (1923), predstavlja analizu reifikacije, klasne svesti i društvene totaliteta, vršeći snažan uticaj na zapadni marksizam i kasniju kritičku teoriju.

U oblasti teorije književnosti posebno se fokusirao na realizam i istorijski roman. Među ključnim delima izdvajaju se Istorijski roman (1937/1947), Gete i njegovo doba (1947), Mladi Hegel (1948) i Razaranje uma (1954). U svojim spisima o književnosti zastupao je realizam, istovremeno kritikujući određene modernističke postupke. Godine 1956. učestvovao je u reformističkoj vladi Imrea Nađa, nakon čega je bio izložen političkom progonu. U poznijim godinama radio je na obimnim studijama Specifičnost estetskog (1963) i Ontologija društvenog bića (objavljenoj posthumno).

Lukačevu misao odlikuju dijalektički metod, istoričnost, društvena kritika i filozofija umetnosti. Njegovo nasleđe i dalje je predmet rasprava zbog njegovog odnosa prema staljinizmu, ali istovremeno opstaje kroz njegov trajni uticaj na marksističku filozofiju, estetiku i književnu kritiku.