Aristotel

Aristotel (384. pr. Kr. – 322. pr. Kr.) bio je grčki filozof i znanstvenik, jedan od najutjecajnijih mislilaca zapadne intelektualne tradicije. Rođen je u Stagiri na Halkidici. Njegov otac Nikomah bio je liječnik povezan s makedonskim dvorom, što je vjerojatno pridonijelo Aristotelovu ranom zanimanju za prirodu i empirijsko istraživanje.

Oko sedamnaeste godine dolazi u Atenu i pristupa Platonovoj Akademiji, gdje ostaje približno dvadeset godina. Premda je duboko poštovao Platona, postupno se udaljio od njegova učenja o idejama. Dok je Platon naglašavao nadčulni svijet vječnih formi, Aristotel je polazište spoznaje tražio u konkretnom svijetu, opažanju i sustavnom proučavanju stvarnosti.

Nakon Platonove smrti napušta Atenu, a potom na poziv makedonskog kralja Filipa II. postaje učitelj njegova sina, budućeg Aleksandra Velikog. Po povratku u Atenu osniva vlastitu filozofsku školu – Likej (Lykeion). Ondje razvija širok istraživački program koji obuhvaća logiku, metafiziku, etiku, politiku, biologiju, fiziku, psihologiju, retoriku i teoriju književnosti.

Aristotelov opus iznimno je opsežan, iako je velik dio njegovih izvornih spisa izgubljen. Među sačuvanim djelima ističu se „Metafizika“, „Nikomahova etika“, „Politika“, „Fizika“, „O duši“, „Retorika“ i „Poetika“. Logički spisi tradicionalno su okupljeni pod nazivom „Organon“, a važna su i njegova djela iz zoologije i prirodne filozofije.

U Nikomahovoj etici razmatra ljudsku sreću, odnosno eudaimoniju, povezujući dobar život s djelovanjem u skladu s vrlinom i razumom. U Politici proučava različite oblike državnog uređenja, dok Poetika donosi jednu od najutjecajnijih analiza tragedije, mimeze i katarze u povijesti teorije književnosti.

Aristotelova misao snažno je oblikovala antičku, islamsku i srednjovjekovnu kršćansku filozofiju, osobito skolastiku Tome Akvinskoga. Njegov naglasak na logičkom zaključivanju, klasifikaciji, opažanju i argumentaciji ostavio je trajan trag u filozofiji i razvoju znanstvenog mišljenja.