Milićevićeva knjiga
Posthumno izdanje SKZ iz 1909. godine donosi izbor kratkih priča Milana Đ. Milićevića, koje prikazuju život pored reke Drine, hajdučke legende, svet graničara i sudbine običnih ljudi, spajajući realizam, folklor i istorijsko pamćenje.
Milan Đakov Milićević bio je jedan od najznačajnijih kulturnih ličnosti Srbije u drugoj polovini 19. veka: književnik, etnograf, pedagog, istoričar, putopisac i dugogodišnji javni službenik. Bio je među osnivačima Srpske književne zadruge, predsednik Srpske kraljevske akademije i neumorni sakupljač narodnog predanja, običaja i usmene istorije. Njegova dela Kneževina Srbija, Kraljevina Srbija i Pomenik znamenitih ljudi u srpskoga naroda ostaju nezaobilazni izvori za proučavanje društvene i kulturne istorije 19. veka. Iako ga književna kritika ne svrstava među najveće umetnike svog vremena, njegova vrednost je u izuzetnom poznavanju naroda, jezika i svakodnevice, što je preneo u brojnim pričama i zapisima. Umro je 1908. godine, a Srpska književna zadruga je već sledeće godine objavila Milićevićevu knjigu kao neku vrstu spomen-zbornik sa izborom njegovih pripovedaka.
Knjiga počinje tekstovima "Milan Đ. Milićević" i "Milićević kao pripovedač", koji služe kao književnoistorijski uvod i svojevrsni omaž autoru. Sledi sedam pripovedaka: Od Smrdana do Zvornika, Hajduci, Jedan sudnji dan, Božana, Na karauli, Kvrga i Smrt Jovana Đaka.
Većina priča smeštena je u zapadnu Srbiju i Podrinje, područje koje je Milićević dobro poznavao iz sopstvenih putovanja i etnografskih istraživanja. U njima se susreću razbojnici, graničari, seljaci, trgovci, sveštenici i putnici, a autor posebnu pažnju posvećuje narodnim običajima, govoru i moralnim vrednostima tadašnjeg društva. Njegovi likovi nisu idealizovani junaci već obični ljudi čije sudbine kroje siromaštvo, čast, porodične veze, ljubav, osveta i istorijske okolnosti.
Milićevićev narativni proces zasniva se na jednostavnom i razgovornom jeziku, često zasnovanom na usmenoj tradiciji i lokalnim svedočanstvima. Upravo zbog toga ove priče imaju dvostruku vrednost: književnu i dokumentarnu. Čuvaju sliku života u Srbiji u 19. veku i predstavljaju dragoceni zapis mentaliteta, svakodnevice i kolektivnog sećanja na jedno vreme. U celini, knjiga je vredan spomenik srpskom realizmu i narodnoj prozi, ali i trajno podsećanje na Milićevićevu ulogu hroničara nacionalne prošlosti.
Jedan primjerak je u ponudi
