Josip Broz-Tito

Josip Broz Tito (1892–1980), jugoslovenski komunistički revolucionar, vojni vođa i državnik, rođen je 7. maja 1892. godine u Kumrovcu, a preminuo 4. maja 1980. u Ljubljani. Bio je vođa jugoslovenskih partizana, dugogodišnji predsednik Jugoslavije i ključna ličnost njenog jednopartijskog socijalističkog sistema.

Po zanimanju metalski radnik, politički se aktivirao u radničkom pokretu. Učestvovao je u Prvom svetskom ratu, bio zarobljenik u Rusiji, a potom se priključio komunističkom pokretu. Od 1937. godine predvodio je Komunističku partiju Jugoslavije.

Tokom Drugog svetskog rata predvodio je partizanski antifašistički pokret, koji se borio protiv okupatorskih snaga i domaćih kolaboracionističkih formacija. Nakon pobede 1945. godine, uspostavljena je socijalistička Jugoslavija pod komunističkom vlašću.

Poratni period obeležile su masovne egzekucije zarobljenika i civila — uključujući Blajburšku tragediju i „Križni put” — kao i politički progoni i obračuni sa stvarnim i navodnim protivnicima režima. Represiju su sprovodile službe bezbednosti, bez pravičnih sudskih postupaka i uz sistematsko kršenje ljudskih prava.

Sukob sa Staljinom 1948. godine doveo je do novih talasa progona, a posebno se izdvaja zatvaranje pojedinaca na Golom otoku, gde su politički zatvorenici bili izloženi prinudnom radu, ponižavanju i nasilju. Titovu vladavinu karakterisali su monopol Komunističke partije, cenzura, politički nadzor i ograničenja slobode izražavanja i udruživanja. Ustavne reforme i radničko samoupravljanje nisu otklonili autoritarnu prirodu sistema.

Istovremeno su sprovedeni industrijalizacija, urbanizacija i širenje obrazovanja i zdravstvene zaštite. Tito je bio jedan od osnivača Pokreta nesvrstanih, a Jugoslavija je održavala odnose i sa Istokom i sa Zapadom. Njegovo političko nasleđe obuhvata međunarodni ugled i društvenu modernizaciju, ali i državnu represiju, političke zločine, kult ličnosti i odsustvo demokratskog pluralizma.

Među njegovim delima i zbirkama govora ističu se Borba za oslobođenje Jugoslavije, Govori i članci, kao i višetomna Sabrana dela. Ona se prvenstveno sastoje od političkih govora, dokumenata i tekstova, a ne od književnog opusa u strogom smislu te reči.