Život je negdje drugdje

Život je negde drugde je satirični i filozofski roman Milana Kundere, napisan 1969. godine, prvi put objavljen na francuskom jeziku 1973. (Kundera je u to vreme već bio u egzilu). Roman je portret umetnika kao mladića – lirskog pesnika Jaromila, čiji je život obeležen opsesivnom ljubavlju njegove majke i njegovom potragom za „pravim životom“ koji je uvek „negde drugde“.

Radnja se proteže od 1930-ih do ranih 1950-ih u Čehoslovačkoj: Jaromilovo rođenje (majka ga rađa uprkos očevom zahtevu za abortusom), detinjstvo pod uticajem majke (ona ga vidi kao genija, lepi njegove stihove na zid), pubertet sa masturbacijom i fantazijama o Ksavijeru (idealan alter ego), prve ljubavi (riđokosa prodavačica, udata žena) i konačno njegovo političko učešće u komunističkoj revoluciji 1948–1949.

Majka (zvana Maman) je centralna figura – ​​posesivna, romantična, živi kroz svog sina, odbacuje stvarnost i tera Jaromila u lirsku iluziju. Jaromil, nesiguran i narcisoidan, koristi poeziju kao bekstvo od stvarnog života: piše patetične stihove, sanja o revoluciji kao estetskom činu, ali kada revolucija pobedi, postaje konformista – izdaje prijatelje, prijavljuje ljubavnicu policiji iz ljubomore i straha. Njegovo „lirsko doba“ (mladost) je istovremeno romantično i opasno: lirizam se spaja sa totalitarizmom, poezija postaje propaganda.

Roman je podeljen na delove (rođenje pesnika, Ksavije, masturbacija, majka, revolucija itd.), sa Kunderinim tipičnim ironičnim, esejističkim digresijama o umetnosti, ljubavi, politici i mladosti. Knjiga kritikuje romantičnu liriku (Rembo, Šeli) koja vodi ka političkom fanatizmu – Jaromil je karikatura pesnika-revolucionara koji žrtvuje intimno za grandiozno. Nema heroja: Jaromil je patetičan, majka je patetična, revolucija je lažna.

Stil je oštar, duhovit, erotičan, sa dugim filozofskim pasažima – Kundera analizira mladost kao „lirsko doba“ puno laži i samoobmane. Roman je rani Kunderin, deo češkog ciklusa (zajedno sa Šalom, Smešnim ljubavima), ali najavljuje kasnije teme otuđenja i lažnog postojanja. U hrvatskom prevodu ostaje jedan od Kunderinih najcenjenijih romana – gorak portret kako se idealizam lako pretvara u cinizam i izdaju.