Dizanje prošlosti u vazduh: Ogledi o Balkanu i Istočnoj Evropi

Naslov potiče od centralnog eseja o rušenju mauzoleja Georgija Dimitrova u Sofiji 1999. godine – simbolično „dizanje prošlosti u vazduh“ kao čin brisanja komunističkog nasleđa.

Knjiga sadrži osam eseja (plus predgovor) koji uporedno istražuju Balkan i Istočnu Evropu kroz prizmu sećanja, identiteta i politike prošlosti:

• Dizanje prošlosti u vazduh – analiza rušenja mauzoleja kao mesta sećanja (mesta sećanja prema Pjeru Nori): ambivalentan čin – oslobođenje od totalitarnog simbola, ali i nasilno brisanje dela istorije, sa razmišljanjima o tranziciji i nostalgiji.

• Zamka zaostalosti – kritika stereotipa o balkanskoj „zaostalosti“ u odnosu na Evropu; pokazuje da su balkanski nacionalizmi u 19. veku bili emancipatorski, a ne odbrambeni.

• Da li ruski orijentalizam ima rusku dušu? – polemika o orijentalizmu u ruskom kontekstu (N. Najt protiv A. Halida).

• Da li su civilno društvo i javna sfera postojali u socijalizmu? - Todorova opovrgava tvrdnju o njihovom nepostojanju u „realnom socijalizmu“, ističući suptilne oblike javnosti.

• Ostali eseji: o postsocijalističkoj nostalgiji, sećanju na komunizam, balkanskim stereotipima i komparativnim temama (npr. tranzicione elite, mitovi prošlosti).

Todorova piše jasno, između akademskog i esejističkog stila - kritikuje nacionalistička pojednostavljenja, revizionizam i površne zapadne slike Balkana. Knjiga naglašava da se prošlost ne može jednostavno „razneti“ - ona ​​se reinterpretira, a nasilno brisanje često stvara nove mitove.