Dizanje prošlosti u vazduh: Ogledi o Balkanu i Istočnoj Evropi

Naslov dolazi od centralnog eseja o rušenju mauzoleja Georgija Dimitrova u Sofiji 1999. – simboličnom "dizanju prošlosti u vazduh" kao aktu brisanja komunističkog nasljeđa.

Knjiga sadrži osam eseja (plus predgovor) koji komparativno istražuju Balkan i Istočnu Evropu kroz prizmu sjećanja, identiteta i politike prošlosti:

• Dizanje prošlosti u vazduh – analiza rušenja mauzoleja kao lieu de mémoire (mjesto sjećanja po Pierreu Nori): ambivalentan čin – oslobađanje od totalitarnog simbola, ali i nasilno brisanje dijela povijesti, s refleksijama o tranziciji i nostalgiji.
• Zamka zaostalosti – kritika stereotipa o balkanskoj "zaostalosti" u odnosu na Evropu; pokazuje da su balkanski nacionalizmi u 19. stoljeću bili emancipatorski, a ne defanzivni.
• Da li ruski orijentalizam ima rusku dušu? – polemika o orijentalizmu u ruskom kontekstu (N. Najt vs. A. Halid).
• Da li su u socijalizmu postojali civilno društvo i javna sfera? – Todorova pobija tvrdnju o njihovom nepostojanju u "realnom socijalizmu", ističući suptilne oblike javnosti.
• Ostali eseji: o postsocijalističkoj nostalgiji, pamćenju komunizma, balkanskim stereotipima i komparativnim temama (npr. tranzicijske elite, mitovi o prošlosti).

Todorova piše lucidno, između akademskog i esejističkog stila – kritizira nacionalističke simplifikacije, revizionizam i površne zapadne slike Balkana. Knjiga naglašava da se prošlost ne može jednostavno "dignuti u vazduh" – ona se reinterpretira, a nasilno brisanje često stvara nove mitove.