Vladavina Hrvatsko-srpske koalicije : 1906-1907

Vladavina Hrvatsko-srpske koalicije 1906–1907 je prva velika monografija ugledne hrvatske istoričarke Mirjane Gros (1922–2012). Knjiga predstavlja njen habilitacioni rad. Delo detaljno obrađuje period vladavine Hrvatsko-srpske koalicije (HSK), koja je osnovana na temeljima politike „Novog kursa“ i Riječke rezolucije (1905). Koalicija je preuzela vlast u Hrvatskoj nakon pobede na izborima 1906. godine, a predvodili su je Franjo Supilo, Svetozar Pribićević i drugi lideri hrvatskih i srpskih liberalnih i progresivnih pokreta. Gros analizira tri glavne celine: formiranje koalicije, njenu unutrašnju politiku i odnose sa Mađarskom i Bečom.

Autor pokazuje kako je koalicija pokušala da sprovede ustavne i administrativne reforme, proširi hrvatsku autonomiju, reši dalmatinsko pitanje i modernizuje zemlju, ali je naišla na snažan otpor mađarskih vladajućih krugova, velikoaustrijskih faktora i domaće opozicije (posebno Jozefa Franka i desničara). Posebno se obrađuju sukob oko železničke pragmatike 1907. godine, opstrukcija u budimpeštanskom parlamentu i konačan pad koalicione vlade. Gros pokazuje ograničenja politike „novog kursa“ u dualističkom sistemu Austro-Ugarske, gde je koalicija morala da balansira između hrvatskih nacionalnih interesa, jugoslovenske ideje i pragmatičnih kompromisa sa Mađarima.

Knjiga je napisana u duhu jugoslovenske istoriografije tog vremena, ali se ističe temeljnošću arhivskog istraživanja i relativnom objektivnošću. Smatra se klasičnim i najvažnijim delom na ovu temu u hrvatskoj istoriografiji 20. veka. I danas se koristi kao osnovna literatura za proučavanje hrvatske politike tokom perioda dualizma, nacionalnih odnosa između Hrvata i Srba i krize austrougarskog sistema uoči Prvog svetskog rata.