Gramatika hrvatskoga ili srpskoga književnog jezika

Tomislav Maretić (1854–1938), hrvatski lingvista, slavista i vodeći predstavnik Vukovo-mladogramske škole, objavio je svoje kapitalno delo Gramatika i stilistika hrvatskog ili srpskog književnog jezika 1899. godine u Zagrebu (štampano i objavljeno u knjižari L. Hartman). Kasnije je objavljena i posebna Gramatika hrvatskog ili srpskog književnog jezika (treće, nepromenjeno izdanje 1963, Matica hrvatska, uredili M. Hraste i P. Guberina).

Ovo je najuticajnija gramatika hrvatskog/srpskog jezika u prvoj polovini 20. veka, osnova jezičke norme u Kraljevini Jugoslaviji i SFRJ. Maretić je delo napisao isključivo na osnovu Vuka Karadžića i Đure Daničića, promovišući istočnohercegovački novoštokavski dijalekat kao jedini standard, bez obzira na hrvatsku trodijalekatsku tradiciju (čakavski, kajkavski, štokavski). Zato je označena kao „Vukov purizam“ i obračun sa Zagrebačkom filološkom školom.

Struktura: uvod, glasovi (fonetika i pravopis), oblici (morfologija: imenice, pridevi, glagoli, zamenice itd.), tvorba reči (izvedene i složene reči), sintaksa (rečenica, padeži, složene konstrukcije). Takođe sadrži stilski dodatak (antibarbarus) sa spiskom varvarizama i preporukama.

Gramatika je deskriptivna i normativna, sa primerima iz književnosti (uglavnom Vuk i Daničić), bez šireg uključivanja hrvatske književne baštine. Decenijama je bila obavezna u školama i na univerzitetima, uticala je na standardizaciju, ali je i kritikovana zbog zanemarivanja hrvatske jezičke specifičnosti (npr. Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika iz 1967. godine indirektno reaguje na takve norme).

Danas se smatra istorijskim klasikom slavistike, idealnim za proučavanje razvoja srpskohrvatskog jezika pre razdvajanja standarda.