U službi kalifa: historijski roman iz dobe hrvatske straže u Španiji

Velimir Deželić stariji (1864–1941), plodni hrvatski pisac, istoričar i publicista, objavio je roman U službi kalifa: Istorijski roman iz doba hrvatske garde u Španiji 1907. godine (Tisak i naklada Antun Scholz, Zagreb). Delo je jedan od Deželićevih ranih istorijskih romana, a zatim sledi Hadžibova sudbina (1908).

Roman je smešten u period srednjovekovne Španije pod mavarskom vlašću (Al-Andalus). Autor koristi istorijsku činjenicu da su kalifi i mavarski vladari često zapošljavali strane plaćenike, među kojima su bili Hrvati (Sloveni), poznati kao odlični ratnici i telohranitelji. Kroz sudbine hrvatskih junaka koji služe kalifu, Deželić prikazuje njihove herojske podvige, unutrašnje sukobe, odanost i čežnju za dalekom domovinom.

Delo kombinuje avanturističku radnju sa romantičnim i patriotskim elementima tipičnim za hrvatske istorijske romane s kraja 19. i početka 20. veka. Naglašava hrvatsko herojstvo, versku i nacionalnu svest likova u stranom okruženju, sukob između hrišćanske i islamske kulture i teme časti, ljubavi i izdaje. Stil je dinamičan, narativan i pristupačan, namenjen širokoj publici.

U kontekstu Deželićevog opusa (koji obuhvata brojne istorijske romane kao što su Prvi kralj, Slava hrvatske slave, U kandžama lava), ovaj roman se ističe svojim egzotičnim temama i pokušajem da predstavi hrvatsku istoriju i herojstvo u širem evropsko-mediteranskom kontekstu. Danas se smatra retkim antikvarnim izdanjem i zanimljivim primerom popularne hrvatske istorijske fikcije s početka 20. veka.