Pripoviesti

Drugi tom Sabranih dela sadrži izbor autorovih kratkih priča iz različitih perioda njegovog stvaralaštva, koje najbolje predstavljaju Nehajevljevu proznu snagu – psihološku analizu, modernističku osetljivost i suptilnu društvenu kritiku. Među zastupljenim delima su:

• Poloneza, Veliki grad, Zeleno more – rane kratke priče koje odražavaju sukob između provincije i metropole, nostalgiju za izgubljenim idealima i temu pada osetljivog intelektualca u savremenom svetu.
• Doktorska noć, Godiva, Carstvo arhanđela – priče sa izraženim psihološkim portretima, često melanholičnih i introspektivnih tonova.
• Iz nepoznate zemlje, Jubilej, Žutokosa, Kostrenka – kasnije kratke priče u kojima Nehajev majstorski prikazuje likove iz realnih sredina, provincijskog života, usamljenosti i sudbina običnih ljudi.

Nehajev (1880–1931) je jedan od najznačajnijih predstavnika hrvatskog modernizma. Doktorirao je filozofiju i hemiju u Beču, a radio je kao profesor, novinar i pozorišni kritičar. Njegove priče karakteriše elegantan stil, bogat jezik, unutrašnji monolog i duboko razumevanje ljudske psihe. Često se bavi motivima bekstva od stvarnosti, sukoba generacija, umetničke usamljenosti i tragičnog susreta osetljive duše sa surovom svakodnevicom.

Ova knjiga pruža uvid u Nehajevovu proznu umetnost pre i uporedo sa njegovim velikim romanima („Bekstvo“, „Vučenje“). Priče prikazuju prelaz iz ranijeg impresionizma u zreliju psihološku prozu, sa elementima dekadencije i modernosti. Stil je suptilan, analitičan i lirski, sa naglaskom na atmosferi i unutrašnjem stanju likova.

Za kolekcionare i ljubitelje hrvatske književnosti 20. veka, ovo je izuzetno vredan primerak – ne samo zbog sadržaja već i zbog istorijskog konteksta izdanja iz 1944. godine. Njegova retkost u sačuvanom originalnom omotu čini ga pravim biserom antikvarske kolekcije, svedokom bogatog i raznovrsnog opusa autora koji je duboko obeležio hrvatsku modernu prozu, esejizam i pozorišnu kritiku.