Simbolizam i tumačenje

Simbolizam nastaje tek u trenutku tumačenja: tekst ili diskurs postaje simboličan kada čitatelj/interpretator otkrije sekundarno, skriveno značenje iza primarnog. Simbol nije inherentno svojstvo teksta, već rezultat interpretativnog čina. Todorov naglašava da su simboliziranje i tumačenje neodvojive djelatnosti – ne postoji simbol bez interpretacije, niti smisleno tumačenje bez prepoznavanja simboličke razine.

Autor analizira povijesne pristupe simbolu kroz dva velika modela:

• Klasični (antički i klasicistički) – alegorijsko tumačenje: znak ima jedno skriveno značenje koje treba otkriti (npr. antička alegorija, patristička egzegeza Biblije). Cilj je pronaći stabilnu, jedinstvenu poruku iza „vela“.
• Romantičarski – simbol shvaćen kao neiscrpan, višeznačan, organski; tumačenje je beskonačno, subjektivno i nikad konačno (npr. njemački romantizam, Coleridge, Schelling).

Todorov pokazuje kako se u 18.–19. stoljeću dogodila kriza između ova dva pristupa: klasična jasnoća i jednoznačnost suprotstavljeni su romantičarskoj neodređenosti i pluralnosti značenja. Ta napetost određuje modernu semiotiku i hermeneutiku.

Knjiga ne nudi univerzalnu definiciju simbola, već prikazuje različite povijesne i teorijske pristupe (retorika, semiotika, filozofija jezika, teologija). Zaključuje da je semiotika zapravo simbolika, a svako tumačenje uvijek djelomično i uvjetovano kontekstom, epohom i subjektom. Značenje nije fiksno ni u znaku ni u tekstu – ono se rađa u susretu teksta i interpretatora. Simbolizam je dakle dinamičan proces, a ne statično svojstvo jezika.