Do Ozore 1848.: Bojni pohod brodskih graničara

Do Ozore 1848: Bitka brodskih graničara je rano i relativno retko delo hrvatskog istoričara i arhiviste Josipa Matasovića (1892–1962). Knjiga detaljno prati sudbinu brodskih (slavonskih) graničara tokom hrvatskog pohoda protiv mađarskih revolucionarnih snaga u jesen 1848. godine.

Delo počinje kontekstom Revolucije 1848/49, imenovanjem Josipa Jelačića za bana i mobilizacijom slovenskih graničara iz područja Broda, Vinkovaca i okoline. Matasović pedantno rekonstruiše regrutovanje, opremanje i marš puka kroz Slavoniju, Baranju i južnu Mađarsku sve do Ozore (današnja Mađarska). Posebnu pažnju posvećuje entuzijazmu graničara, njihovoj lojalnosti banu Jelačiću i hrvatskim nacionalnim interesima, ali i stvarnim problemima – lošoj opremljenosti, nedostatku iskustva, logističkim teškoćama i starosnoj strukturi jedinice.

Vrhunac knjige je događaj na Ozori 11. septembra 1848., poznat kao predaja hrvatskih snaga (tzv. Predaja na Ozori). Matasović predstavlja ove događaje iz hrvatske perspektive, koristeći arhivska dokumenta, izveštaje učesnika i savremene novine. Knjiga se završava dodatkom – polemikom Frana Kurelca protiv mađarskih optužbi protiv hrvatskih jedinica.

Stil je tipičan za vreme njenog nastanka (odmah posle Prvog svetskog rata): patriotski, jasan i vojnoistorijski precizan. Matasović, tada mladi naučnik, ovde pokazuje solidan rad sa izvorima, koji će kasnije razviti u svojim kulturno-istorijskim studijama. Delo je važan doprinos regionalnoj istoriji Slavonije i proučavanju uloge Vojne granice 1848. godine.

Knjiga sadrži 7 slika i 1 mapu, što je bila solidna ilustracija za to vreme. Danas je retka u antikvarskim knjigama i predstavlja koristan izvor za istraživače hrvatske vojne istorije 19. veka.