Hajduk Nikola Šuhaj
Hajduk Nikola Šuhaj (1933) je najpoznatiji roman Ivana Olbrahta (pravo ime Kamil Zeman, 1882–1952), klasika češke književnosti 20. veka. Jedno je od najvažnijih dela češke književnosti između dva rata.
Roman se odvija u Podkarpatskoj Rusiji (danas Ukrajina, Zakarpatska oblast) nakon Prvog svetskog rata i raspada Austro-Ugarske. Glavni lik Nikola Šuhaj, mladi seljak iz sela Koločava, vraća se sa fronta. Zbog siromaštva, nepravde zemljoposednika i vlasti, i nemogućnosti normalnog života, postaje hajduk – razbojnik. Počinje da pljačka bogate Jevreje, trgovce i četnike, ali novac deli siromašnim seljacima, što ga čini narodnim herojem i Robin Hudom Karpata.
Olbraht suptilno prikazuje društvene kontraste: siromaštvo rusinskih seljaka, korupciju vlasti, antisemitizam i eksploataciju. Nikola nije idealizovan – hrabar je, ali i nasilan, a njegov život je pun opasnosti. Roman kulminira izdajom: 1921. godine, njegovi drugovi ga ubijaju za nagradu, a glava mu je odsečena i izložena kao trofej.
Stil je realističan sa elementima narodne legende i balade: autor koristi folklorne motive, dijalekatske izraze i epski ton, stvarajući mit o pravednom razbojniku. Delo je antiratno i društveno kritičko, ali bez agitacije - naglasak je na tragičnoj sudbini pojedinca u haosu posleratnog društva.
Roman je postigao veliki uspeh, više puta je ekranizovan (npr. film „Nikola Šuhaj loupežnik“ 1978. godine, u režiji Jiržija Sekensa), i postao je deo narodne mitologije Zakarpatja. U Jugoslaviji je bio popularan u posleratnim izdanjima, cenjen zbog svog humanizma i realističnog prikaza seljačkog života.
One copy is available
